Küresel ve bölgesel iklim değişikliklerinin Anadolu coğrafyasına etkileri
- 04.01.2026
- Yazar:Prof .Dr. Murat Türkeş
- (0) Yorum
Küresel ve bölgesel iklim değişikliklerinin Anadolu coğrafyasına etkileri
Prof. Dr. Murat TÜRKEŞ
• İklim Değişikliği ve Politikaları Uygulama ve Araştırma Merkezi,
Boğaziçi Üniversitesi, İstanbul
Türkiye’de 2000 yılından bu yana maksimum hava sıcaklıklarına ilişkin rekorların yaklaşık % 50’si
gerçekleşirken, bu oran minimum sıcaklıklara ait rekorlarda % 10’a kadar düşmüştür. Başka bir
deyişle, Türkiye’de yaklaşık son 25 yıllık dönemde, hem sıcaklık rejimi belirgin olarak daha ılıman ve
sıcak koşullara doğru değişmiş, hem de sıcak hava dalgalarının sıklığında ve şiddetinde önemli
değişmeler gerçekleşmiştir.
Sera gazlarının atmosferdeki birikimlerinin çeşitli insan etkinlikleri nedeniyle sanayi devriminden beri hızla artması sonucunda
kuvvetlenen sera etkisinin en önemli sonucu, Yerküre’nin enerji dengesi üzerinde ek bir pozitif ışınımsal zorlama
oluşturarak, Dünya ikliminin daha sıcak ve daha değişken olmasını sağlamasıdır.
Küresel iklim yaklaşık 4,6 milyar yıl yaşındaki Yerküre’nin oluşumundan günümüze değin, tüm alan ve zaman ölçeklerinde
önemli değişiklikler ve değişimler göstermiştir. Bu değişiklikler sırasında Dünya’nın ve oluşmaya başladığı ilk zamanlardan beri
Anadolu’nun fiziki coğrafyasında (yeryüzü şekilleri, hava ve iklimi, toprak ve bitki örtüsü, yüzey ve yeraltı suları, akarsu ve gölleri, buzulları, ekosistem, biyom ve biyolojik çeşitliliği vb.) da çok önemli ve büyük değişiklikler gerçekleşmiştir.
Bu kapsamda, iklimin kendi doğal değişkenliğinin dışındaki değişikliklere yol açan dış zorlamalar ve etmenler vardır. Bunlar iklim
sisteminin alt sistemleri ile etkileşim içinde bulunan ve onlardan etkilenen değişikliklerdir. Örneğin volkanik püskürmeler, Güneş etkinliklerindeki değişimler ve Yerküre - Güneş arasındaki astronomik ilişkilerdeki değişiklikler gibi doğal olaylar ile asıl olarak sanayi
devrimiyle birlikte atmosferin bileşimindeki antropojen (fosil yakıt kullanımı, ormanların yok edilmesi vb. gibi insan etkinlikleri) değişiklikleri
içerir.
Sera gazlarının atmosferdeki birikimlerinin çeşitli insan etkinlikleri nedeniyle sanayi devriminden beri hızla artması sonucunda kuvvetlenen
sera etkisinin en önemli sonucu, Yerküre’nin enerji dengesi üzerinde ek bir pozitif ışınımsal zorlama oluşturarak, Dünya
ikliminin daha sıcak ve daha değişken olmasını sağlamasıdır. Öte yandan, ister küresel isterse bölgesel ölçekte olsun, iklim değişikliği,
ekstrem (aşırı) hava ve iklim olaylarının sıklığında, şiddetinde, alansal dağılışında, uzunluğunda ve zamanlamasında da önemli değişikliklerin gerçekleşmesine neden olmaktadır. Örneğin, alansal ve zamansal olarak yüksek bir değişkenlikle nitelenen yağışlarda,
1950 - 2011 döneminde Dünya’nın çeşitli bölgelerinde önemli azalış ve artış eğilimleri gözlenmiştir. Ayrıca, Dünya’nın birçok bölgesinde
ve Türkiye’deki şiddetli yağış olaylarında da artışlar gözlenmiş; bazı ekstremlerde de önemli değişiklikler ortaya çıkmıştır.
Makalenin tümünü okumak için lütfen tıklayınız


Yorumlarınızı Bizimle Paylaşın
Sadece üyelerimiz yorum yapabilir, hemen ücretsiz üye olmak için Tıklayın