ÜLKEDE SU BARIŞI DÜNYADA SU BARIŞI 

Genel

Orman yangınları  sekiz yıl boyunca  bölgedeki su kalitesini tehdit ediyor

 

Dursun Yıldız

Su Politikaları Uzmanı

26 Temmuz 2025

ABD’de 500 nehir havzasından alınan 100.000 su örneğinin incelendiği bir çalışma, yangından sonra yüksek seviyelerde kirleticilerin yıllarca sürdüğünü ortaya çıkardı.

Özet:

Orman yangınları, geriye küle dönen doğal bitki örtüsü ve sadece  kavrulmuş toprak bırakmıyor etkisi yıllarca süren toksik bir ortam da yaratıyor.

Orman yangınlarından sonra 500'den fazla ABD su havzasından alınan 100.000'den fazla su numunesinin analiz edildiği kapsamlı bir çalışma gerçekleştirildi Colorado Üniversitesi tarafından gerçekleştirilen  bu çalışma nitrojen, fosfor, organik karbon ve tortu gibi kirleticilerin yangından sonra sekiz yıla kadar yüksek seviyede kaldığını ortaya koydu.

Orman Yangınları Su Kalitesini Nasıl Etkiler?

Bir orman yangınından sonra, su havzaları erozyona, tortulaşmaya, akışa ve diğer tatlı su bozulmalarına karşı savunmasız hale gelmektedir.  Tatlı su kaynaklarının %80'i bir tür ormanlık araziden kaynaklanır veya geçer. Ormanlık su havzaları doğal olarak yağmur suyunu filtreler, fırtına suyu akış hızını yavaşlatır ve çevredeki kolların sağlığına büyük ölçüde katkıda bulunur. Ormanlık bitki örtüsü yok edildiğinde, düşen yağmurun akış hızı ve akışa geçen su miktarı çok  artar ve  ayrıca  ormanlık bitki örtüsü yok edildiğinde  bu bölgenin suyu süzme ve arındırma özelliği de ortadan kalkar.

Büyük orman yangınlarının yol açtığı yıkım, yoğun sürüntü malzemesi hareketi , kül oluşumu  ve kirliliğe neden olur. Zayıflamış bitki örtüsü bir sonraki yağmur ile  toplanıp su kütlelerine sürüklenir.  İçme suyu arıtma tesislerinde  arıtılan suyun askıdaki katı madde miktarı  arıtmayı zorlaştırır.

Aşırı hava olayları, sudaki  askıda katı madde miktarını çok  artırabilir. Bu da özellikle çözünmüş organik karbon (DOC) olmak üzere sudaki askıda madde seviyelerini artırır. Ayrıca içme suyunun bulanıklığını  da artırabilir. Çözünmüş organik karbon molekülleri, içme suyunu arıtmak için kullanılan klor ve kloramin ile reaksiyona girer. Bu reaksiyon  dezenfeksiyon yan ürünleri oluşturur.

ABD ‘de Çok büyük bir alanda araştırıldı

Orman yangınları uzun süreli  nehir kirliliği gibi gizli bir iz bırakmaktadır.  Yeni araştırmalar,  bu su kirliliğinin sekiz yıla kadar sürebileceğini ve  bölgede yaşanan sert rüzgar ve fırtınaların gecikmiş toksik akış dalgalarını tetiklediğini göstermektedir. Orman yangınlarının ormanları ve su havzalarını tahrip ettikten yıllar sonra Batı ABD'deki nehirleri ve akarsuları kirletmeye  devam ettiği  tespit edilmiştir.

23 Haziran'da Nature Communications Earth & Environment'ta yayınlanan yeni bir çalışmada, Batı ABD'deki 500'den fazla su havzasındaki su kalitesi analiz edilmiş ve orman yangını sonrasında su  kalitenin ilk büyük ölçekli değerlendirmesi yapılmıştır.Araştırma, Colorado Boulder Üniversitesi Çevre Bilimleri Araştırma Enstitüsü'ndeki (CIRES) bilim insanları tarafından yürütülmüştür. Makalenin başyazarı ve  CU Boulder ve Batı Su Değerlendirmesi doktora öğrencisi Carli Brucker"Orman yangını sonrasında su  yönetimi stratejileri için  tüm ABD Batısı'ndaki orman yangını sonrası su kalitesindeki değişimi incelemeye çalıştık," açıklamasını yapmıştır. Sonuçlar, organik karbon, fosfor, azot ve tortu gibi kirleticilerin yangından sonra sekiz yıla kadar su kalitesini düşürebileceğini göstermiştir.

Çalışmanın baş araştırmacısı ve ortak yazarı olan CIRES Üyesi ve Batı Su Değerlendirmesi Direktörü Ben Livneh “Bugüne kadar yapılan araştırmalarının çoğu, kıtasal ölçekte hidroloji veya su temini üzerine odaklanmıştır.  Biz aynı yaklaşımın su kalitesindeki büyük ölçekli eğilimleri anlamak için kullanabileceğini fark ettik ve uyguladık”  açıklamasını yapmıştır.

500 havzada 100 000 su örneği analiz edildi

Bugüne kadar yapılan araştırmalar yangın külü ve toprak tahribatının su kalitesinin bozulmasına katkıda bulunduğunu ortaya koymuştur. Yine de, geçmişteki araştırmalar büyük ölçüde eyalet ve belediye çalışmalarıyla sınırlı kalmıştır.

Yeni çalışmada  yarısı yanmış nehir havzalarından ve yarısı yanmamış 500 nehir havzasından alınan  100.000'den fazla su örneğini analiz edilmiştir. Her bir su numunesinin organik karbon, nitrojen, fosfor , tortu seviyeleri ve bulanıklığı tespit edilmiştir.

Orman yangını kaynaklı etkileri anlamak için , orman yangınlarından önce ve sonra her havzada kirleticilerin ne kadar değiştiğini ölçmeye yönelik  modeller oluşturulmuştur. Son adımda, her orman yangını öncesi ve sonrasındaki  yıl için yanmış havzalardaki ortalamayı bulmak amacıyla veriler derlenmiş ve  yanmamış havzalarla karşılaştırılmıştır.

Sonuçlar, havzaların orman yangınlarından sonra önceki çalışmalarda bulunandan daha uzun sürede iyileştiğini göstermiştir. Araştırma sonuçları  organik karbon, fosfor ve bulanıklığın yangından sonraki ilk bir ila beş yılda önemli ölçüde yükseldiğini ortaya koymuştur.  Ayrıca   azot ve tortunun  yangından sonraki sekiz yıla kadar önemli artışlar gösterdiği tespit edilmiştir.

Etkisi sekiz yıl sürüyor

Araştırmacılardan  Liyneh "Etkinin tam olarak hissedilmesi sekiz yıl sürebilir, Bazen gecikmiş bir etki de  olabilir, yani her şey hemen gerçekleşmiyor olabilir veya bazen kalan kirleticileri  harekete geçirecek kadar büyük bir fırtına gerekebilir.Çalışmadaki her havza, yangının etkilerini farklı şekilde hissetti. Bu muhtemelen yangının nerede çıktığıyla bağlantılıdır, nehre daha yakın bir yangın, yukarı havzadaki  bir yangından daha  büyük etki yaratıyor . Farklı topraklar, bitki örtüsü ve hava da her havzadaki yangının su kaynakları üzerindeki etkisini  değiştiriyor. Bu da gelecek için su yönetimi planı yapmayı zorlaştırıyor. ."açıklamasını yapmıştır.

Araştırmada danışman olarak çalışan Brucker,  de "Sedimantasyon oranlarında çok büyük bir değişkenlik var, "Bazı akarsular orman yangınlarından sonra tamamen tortudan arınmışken, bazılarında 2000 kat daha fazla tortu bulunuyor ." demiştir.

Nehir havzaları arasındaki farklılığa  rağmen,  bu çalışma Batı ABD'deki su yöneticilerine öngörü yapabilecek bazı veriler sağlamıştır.  Elde edilen sonuçlar  orman yangını dayanıklılığını artırmaya yönelik planlar için somut veriler oluşturan  bir altyapı oluşumuna hizmet etmiştir.

Kaynak:

Carli P. Brucker, Ben Livneh, Fernando L. Rosario-Ortiz, Fangfang Yao, A. Park Williams, William C. Becker, Stephanie K. Kampf, Balaji Rajagopalan. Wildfires drive multi-year water quality degradation over the western United States. Communications Earth &amp; Environment, 2025; 6 (1) DOI: 10.1038/s43247-025-02427-6  University of Colorado at Boulder. "Wildfires threaten water quality for up to eight years after they burn." ScienceDaily. ScienceDaily, 24 June 2025. <www.sciencedaily.com/releases/2025/06/250624044332.htm>.

 

 

 

Yorumlarınızı Bizimle Paylaşın

Sadece üyelerimiz yorum yapabilir, hemen ücretsiz üye olmak için Tıklayın

(E-Posta adresiniz yayınlanmayacaktır)
Yorumu Gönder
Henüz Yorum Yapılmamış