ÜLKEDE SU BARIŞI DÜNYADA SU BARIŞI 

Genel

Ankara’nın Güvenli Su Geleceği İçin  Gerede Su Temini Sisteminin Katkısı Arttırılmalı !

Ankara’nın Güvenli Su Geleceği İçin  Gerede Su Temini Sisteminin Katkısı Arttırılmalı !

Dursun Yıldız

Su Politikaları Uzmanı

22 Haziran 2025

Ankara’nın Güvenli Su Geleceği için Ankara içme ve kullanma suyu temin sistemine Gerede hattının katkısını arttırma  çalışmaları  öncelikle ele alınmalıdır.

Ankara’nın su arz güvenliğinin sürdürülebilir bir şekilde sağlanabilmesi için Ankara su şebekesinde % 40olan kayıp kaçak oranının azaltılması ,su tüketimi yüksek olan işletmelerin daha sıkı kontrol edilmesi ve Gerede sistemine suyu aktaran  regülatörün  yerine Baraj inşasının değerlendirilmesi gerekiyor.

Ankara İçmesuyu 2. Merhale Pojesi Gerede Sisteminin ilk fizibilite çalışmasında Işıklı Regülatörü (su çevirme yapısı)yerine Baraj projesinin bulunduğunu belirtti.  Ancak daha sonra baraj gölü altında kalacak olan yerlerden yapılan şiddetli itirazalar nedeniyle baraj projesi regülatöre çevrildi.

Işıklı Regülatörü ,  Gerede Tüneli  Çamlıdere Barajı sisteminin verimliliği düşük

Ankara’nın artan ilave içme suyu talebini karşılamak için uygulanan “Ankara İçme suyu 2. Merhale Projesi Gerede Sistemi”  esas olarak bir havzalararası bir su transferi projesidir.

Gerede havzasındaki Ulusu Çayı üzerinde yapılan Işıklı Regülatörü’nden temin edilen su, 31,5 kilometre uzunluğuyla Türkiye’nin en uzun iletim tüneli olan Gerede Tüneli vasıtasıyla  cazibeli olarak 1 milyar 220 milyon metreküp su kapasitene sahip Çamlıdere Barajına iletilmektedir.

Çamlıdere Barajı’na giren yıllık akımlar barajın sadece %15’ini dolduruyor

Çamlıdere barajına kendi havzasından giren yıllık ortalama akımlarla  barajın sadece %15’i doluyor.Ancak barajdan Ankara’ya su verilmek zorunda olunduğu için bu hacmin büyük bölümü boş kalıyor.

Çamlıdere Barajı  planlanırken Gerede suyunun bu baraja aktarılacağı  düşünülerek  su depolama hacmi çok büyük yapılmıştır. Ancak Baraj bugüne değin %40 doluluk oranının üzerine çıkamamıştır. Halen Çamlıdere barajının toplam  doluluk oranı %25’dir.

Gerede sistemi 2020 yılı başında işletmeye alınmış ve tünel ile   Çamlıdere barajı gölüne su aktarmaya başlamıştır. Gerede Sistemi’nden yıllık 226 milyon metreküp su alınabileceği planlanmış olmasına rağmen  2020 ,2021 ve 2022  yıllarında  bu su alınamamıştır.

Buna rağmen Gerede su temini sistemi  bugüne kadar Ankara’nı su arz güvenliği ve kalite güvenliğini sağlamada büyük bir işlev görmüş ancak bu işlevi kapasitesinin çok altında kalmıştır.

Suyun çevrildiği  Filyos havzasının suyu yıllara göre değişken

Gerede Çayında çevirme yapısına çok yakın olan Afatlar akım gözlem istasyonunda 1968- 2017 yılları arasında DSİ tarafından yapılan ölçümlere göre ortalama debi 7,7 m3/s’dir. En yüksek debi Nisan, en düşük debi Ağustos ve Eylül aylarında gerçekleşmektedir Bu bölgede en yüksek yıllık ortalama 13.1 m3/s ile 1981yılında, en düşük ortalama ise 2.2 m3/s ile 1994 yılında kaydedilmiştir. 1968-2017 yılları arasındaki 50 yıllık ölçümlere göre havzanın yıllık potansiyeli 238 hm3 civarındadır. Ancak bu miktar en kurak yılda (1994) 68 hm3 e inmiş, en yağışlı yılda (1981) 406 hm3’e çıkmıştır.

Aktarılan debinin beklenenin altında kalması nedeniyle 2021 yılında DSİ Genel Müdürlüğü ve ASKİ yöneticileri bu  sistemin işleyişine ilişkin değerlendirme toplantıları yapmıştır.

 

Çamlıdere Barajı ve Gerede Tüneli’nin Rantablitesi Düşük 

Çamlıdere barajının  rezervuarının  havza potansiyeline göre çok büyük  yapılmasının nedeni  Gerede sisteminden getirilecek olan ilave suyun  Çamlıdere barajında  depolanmasını sağlayarak Ankara’yı kurak dönemlerde rahatlatmaktı. Çamlıdere Barajı Planlama çalışmasında; baraja Gerede sisteminden gelecek olan suyun bir bölümünün Ankara’ya verilmesi ve arta kalan su ile baraj rezervuarının doldurularak Ankara’yı en az iki yıl kuraklık etkisinden korumaktı.

Böylece Ankara’nın su arz ve kalite güvenliği bugünküne göre çok daha sürdürülebilir bir duruma getirmiş olacaktı.Gerede sistemi Ankara’nın sık sık yaşadığı kuraklıklarda kentin içme suyu potansiyeline ve kalitesine  önemli katkılar yapacaktı. Ancak bugüne kadar Gerede sisteminin katkısının  kısmi olarak gerçekleştiği ve  beklenen verimin  elde edilemediği görülmüştür.

Bu durum  1,2 milyar m3 depolama kapasiteli olarak inşa edilen  Çamlıdere Barajının, Türkiye’nin en uzun  içme suyu tüneli olarak inşa edilen 32 km lik 4,5 m çapındaki tünelin  rantablitesini düşürmüştür.

Bu nedenle Ankara içme ve kullanma suyu temin sistemine Gerede hattının katkısını arttırmak için yapılacak olan çalışmalar öncelikle ele alınmalıdır.

Gerede sistemine su sağlamak için mevcut çevirme yapısı yerine ilk fizibilite çalışmasında yer aldığı gibi bir baraj yapımının düşünülmesi  Ankara suyunun arz ve kalite güvenliğine önemli etkisi olacaktır.

Yeni Master Plana göre 2029’dan itibaren Ankara’ya ilave su  Kızılırmak’tan getirilecek.

ASKİ tarafından hazırlatılan  Ankara İli İçmesuyu, Atıksu ve Yağmursuyu Yönetimi Master Planı çalışmaları 2020 yılında başlamış ve son aşamaya gelmiştir. Ankara Master Plan Çalışması, hedef yılı 2054 e kadar Ankara'nın büyüme ve gelişmesine paralel artış gösteren içmesuyu ve atıksu yönetimi için sürdürülebilir bir yol haritası sunmaktadır.  Bu Master Plana göre Ankara’nın miktar olarak su ihtiyacı artmakta olup 2029 yılından itibaren Ankara’ya ilave su temini gerekecektir.  Ankara İli İçmesuyu Atıksu ve Yağmursuyu Yönetimi Master Planında  Ankara metropol kentin 2030, 2040 ve 2054 yılları su ihtiyacının  mevcut kaynak kapasiteleri ile karşılanamadığı yer almaktadır. Bu plan çalışmasında Ankara için yerüstü su  potansiyellerinin tüm ara yıllar için de ihtiyacı karşılayıp karşılamadığı incelenmiş ve 2029 yılından itibaren ilave kaynak ihtiyacı olduğu tespit edilmiştir.

Master Plandaki Alternatif:   Kızılırmak Suyu

Kesikköprü Barajı’ndan Ankara’ya 167 hm³/yıl su tahsisi bulunmaktadır ve bu miktar 1. merhale iletim hattı ile temin edilmektedir. Yeni Master Planda, “Metropol kent için halihazırda planlanmış olan Kesikköprü Barajı 2. merhale su temin sisteminin hamsu ,ihtiyacını giderebilecek kapasitede olduğu ve bu sistemin bir alternatif olarak değerlendirildiği yer almaktadır. Kesikköprü 2. merhale su temin sisteminin inşa edilmesi ile bu barajdan yılda 333 milyon m3 daha suyun alınması planlamıştır.  Bu durumda tüm  barajlardan alınabilecek toplam içme suyu miktarı yaklaşık yıllık 996 milyon mᵌ olmaktadır. DSİ tarafından hazırlanan Raporlarda Kızılırmak suyunun içme ve kullanma için kalitesinin yetersiz olduğu yer almıştı. Yoğun sülfat içeren bu su halen diğer sularla %40 oranının altında karıştırılıp(paçallanarak) İvedik arıtma tesisinde  arıtıldıktan sonra şebekeye verilmektedir. 

ASKİ Genel Müdürü  Sn Akçay son basın toplantısında  Kesikköprü Barajı'ndan dördüncü hattın yapılmasının söz konusu olduğunu belirterek, Ankara’nın su geleceğinin  Kızılırmak suyuna bağlı olacağını açıklamıştır. Bu alternatif Master Planda da alternatif olarak  yer almaktadır. Kesikköprü Barajından Ankara içme ve kullanma suyu için alınan Kızılırmak suyu sülfat, sodyum ve klorür oranı yüksek olup  standart içme suyu limitlerine yaklaşmakta veya sınırları zorlamaktadır. İvedik Arıtma Tesisleri teknik olarak Kızılırmak suyunun  arıtılarak içmesuyu standartlarına uygun hale getirilmesine uygun değildir. Ayrıca Kızılırmak suyunun  Kesikköprü Barajından Ankara’ya iletilmesi için yaklaşık  5 ayrı  pompa istasyonundan toplam 700 m. pompaja ihtiyaç vardır. Bu da suyun birim enerji maliyetini çok arttırmaktadır. Tüm bu nedenlerle Ankara’nın mevcut suyunu Kızılırmak suyuna en az  ihtiyaç duyacak şekilde en verimli şekilde kullanmak  bir tercih değil büyük bir zorunluluk olmuştur.  Bu kapsamda işletmesi çok pahalı olan ve kalitesi düşük olan Kızılırmak suyuna bağımlılığın en aza indirilmesi için Gerede Hattının katkısını arttırma çalışmaları büyük önem kazanmıştır.

 

ANKARA'nın Gerede İçme suyu sistemi sunumu için lütfen tıklayınız 

/uploads/editor/images/Ankara'n%C4%B1n%20%20Gerede%20%C4%B0%C3%A7me%20Suyu%20Sistemi%20.pdf

 

 

Yorumlarınızı Bizimle Paylaşın

Sadece üyelerimiz yorum yapabilir, hemen ücretsiz üye olmak için Tıklayın

(E-Posta adresiniz yayınlanmayacaktır)
Yorumu Gönder
Henüz Yorum Yapılmamış