Ankara’nın Su Güvenliği Üzerinde Artan Baskılar ve Yeni Kademeli Su Tarifesi
- 19.06.2025
- Yazar:Dursun Yıldız
- (0) Yorum
Ankara’nın Su Güvenliği Üzerinde Artan Baskılar ve Yeni Kademeli Su Tarifesi
Dursun Yıldız
Su Politikaları Uzmanı
Hidropolitik Akademi Direktörü
19 06 2025
ÖZET
Ankara’ya su temin edilen barajlardaki düşük doluluk oranları Büyükşehir Belediyesi ve ASKİ yetkilileri geçtiğimiz Mart ayında Kuraklık Acil Eylem Planı toplantısı yapılmıştı. Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş, ASKİ Genel Müdürlüğü’nde düzenlenen Kuraklık Acil Eylem Planı Toplantısı’nda önemli açıklamalarda bulunmuştu.
Ankara’da son yıllarda ciddi yağış eksikliği yaşandığına dikkat çeken Başkan Yavaş, su krizine karşı sert tedbirler alınması gerektiğini vurgulamış ve plansız, amaç dışı kullanıma müdahale edilmesi gerektiğini ifade etmişti.Sn Başkan Yavaş, “Ancak görünen o ki bu sıkıntı sadece bu yıla ait değil. Önümüzdeki yıllarda da mutlaka yaşanacak” diye konuşmuştu.
ASKİ tarafından yayınlanan bildiride kademeli su tarifesinde yapılan değişiklik esas olarak bu toplantıda konuşulan suyun plansız ve amaç dışı kullanımına yönelik bir tedbir olmuştur. ASKİ tarafından açıklanan düzenlemeyle, su tarifeleri tüketim miktarına göre yeniden şekillendirilmiştir. Aylık 10 metreküpe kadar su kullanan abonelere yüzde 10 indirim uygulanırken, özellikle 30 metreküp ve üzeri su tüketenlere kademeli zam gelmiştir.
ABB ASKİ Genel Müdürlüğünün yeni kademeli su tarifesi daha önce uygulanandan farklı bir tarifedir. Bu tarifenin amacı Ankara’da aboneler arasında su kullanımında oluşan büyük bir dengesizliği ortadan kaldırmak, suyun daha verimli kullanım alışkanlıklarını geliştirmek ve su tasarrufunu özendirmek olarak ifade edilmiştir. Yeni tarife bu amaçlardan dengesizliğin ortadan kaldırılması ve suyun plansız ve amaç dışı kullanımının kontrol altına alınması,adil su kullanımı konularında fayda sağlayabilir. Ancak bana göre bu yeni tarifenin en önemli özelliği , ASKİ nin su’da talep yönetimine geçişi için önemli bir adım olması özelliğidir. Çünkü Ankara’nın mevcut ve gelecekteki su kaynakları üzerindeki miktar ve kalite baskısı artmaktadır. Bu durum sadece su arzının yönetimi ile sürdürülemez. Ankara’da bugünden başlayarak su’da talep yönetimi anlayışının öne çıkartılması gereklidir.
1.Giriş
Bu su tarifeleri sosyo-politik etkilerden olabildiğince uzak bir şekilde uygulanabilirse faydalı olabilir. Bu uygulama 15 m3 ve 30 m3 üzerindeki su kullanımlarını ,ki bunların toplamı kullanılan suyun yaklaşık yarısına karşılık geliyor, önemli ölçüde azaltabilecektir.
Yapılan açıklamada barajlardaki su doluluk oranlarındaki artışı sonrasında eski tarifeye dönülmesi hususu yer almaktadır. Bu yaklaşım Ankara’nın sürdürülebilir su geleceği açısından uygun değildir ve kazanılan alışkanlıkların kaybedilmesine neden olacaktır. Su’da Talep yönetimi sadece su bedeli takdirini değil, su yönetiminin şebekedeki fiziki su kayıp kaçaklarını en aza indirme, eğitim, kurumsal verimlilik ,suyun önemine dikkat çekme,su kullanım bilinci yaratma gibi bir dizi çalışmayı da kapsamaktadır
2.Dünyada Kademeli Su Tarifeleri
Dünyada kademeli su tarifesi uygulayan ülkelerde uygulamanın başarı düzeyi, ülkenin altyapısı, sosyoekonomik yapısı ve yönetim kapasitesine göre değişmektedir. Örneğin Paris ve Barselona gibi kentlerdeki uygulamalarda su tüketiminde düşüş yaşanmış ve adil dağıtıma faydalı olmuştur. Brezilya’nın Sao Paulo kentindeki uygulama tüketimi azaltmada kısmen başarılı olmuş, ABD’deki bazı eyaletlerde ise lüks aşırı su tüketimin kısılmasında etkili olmuştur. Dünya örnekleri incelendiğinde kademeli su tarifesi uygulamasının genel olarak olumlu sonuçlar verdiği söylenebilir. Ancak kademeli tarife uygulaması tekil olarak değil bütüncül su yönetimi politikalarıyla birlikte etkili olmaktadır. Bu kapsamda ;Yerel koşullara uygun olarak esnek tarifelendirme, güvenilir su ölçüm sistemleri, abonelerle etkili bir iletişim stratejisi ,eğitim- bilinçlendirme kampanyaları ve özellikle sadece abone başı su kullanımına göre değil gelir gruplarına duyarlı bir kademelendirme yapılması durumunda bu uygulamanın başarı şansı artmaktadır.
Bu tür uygulamalar daha küçük ölçekte farklı sosyo ekonomik seviyelerdeki abonelerin su kullanımlarına göre de farklı sonuçlar vermektedir. Suyun birim fiyatının artması veya azaltılması, bazı durumlarda su tüketimini azaltabilir, ama bu her zaman ve her kesimde etkili olmaz. Gelir düzeyi, alışkanlıklar, kültürel altyapı, farkındalık ve kullanım amacı bu etkinin boyutunu belirler. Fiyat artışı, etkin kamu politikaları ve eğitimle desteklenirse, su tasarrufu açısından daha etkili olabilir. Düşük fiyatlar suyun verimsiz kullanılması ve israf edilmesi sonucunu da doğurabilir.
Ayrıca suyu doğal ihtiyaç düzeyinde kullanan çekirdek aileler suyu zaten minimumda kullanılıyorsa, su fiyat artsa veya azalsa bile daha fazla tasarruf yapılması mümkün olmayabilir. 10 m3 ten daha az su kullanan abonelere %10 indirim uygulamasının etkisi de o abonedeki hane halkı sayısına ve su kullanım alışkanlıklarına göre farklılık gösterecektir. Ancak bu uygulama en azından vatandaşların suyu daha verimli kullanma konusundaki bilinçlerini arttırmaya yönelik bir ortamın oluşmasına katkıda bulunacaktır. Uygulamadan elde edilecek sonuçlar üzerinden yapılacak istatistiki değerlendirmeler yeni politikaların üretilmesinde faydalı olacaktır.
3.Kademeli Su Tarifesi İçin Öneriler
Dünya Sağlık Örgütü kriterlerine göre 4 kişilik bir aile için aylık yaklaşık 6-12 m³ su temel ihtiyaç sayılmaktadır. İlk kademe genellikle bu sınırlar dikkate alınarak düşük fiyatla belirlenir. Bunun yanısıra şehir veya bölge bazında yapılan su tüketim istatistikleri dikkate alınarak ortalama tüketimin altında bir değer için düşük fiyat belirlenebilir. Kurak bölgelerde kademeler daha sıkı tutulabilir.
.png)
Şekil 1. Ankara’nın Su Temin Sistemi (1)
Kademeli su tarifelerinde kademe sınırlarının belirlenmesinde en temel unsur suyun insani kullanım hakkının korunması olmalıdır. Daha sonra suyun adil ve verimli kullanılması gelir. Bu nedenle kademeli su tarifelerinde birinci kademe sınırının abone başına hacim esaslı genel bir değerlendirme yerine hanedeki kişi sayısı ve gelir grubunu dikkate alan dinamik bir değerlendirme yapılması gereklidir. Bu nedenle özellikle birinci kademe için gelir gruplarına duyarlı bir kademelendirme yapılması çok daha faydalı ve amaca uygun olacaktır.
.png)
4.Ankara’da suyun adaletli kullanım dengesi bozuk
ABB'nin verilerine göre toplam abonelerin % 16’sı yani 263 000 abone Ankara’nın suyunun %40 ını tüketiyor. Abonelerin sadece %1,8’i de suyun %13’ünü tüketiyor. Bu durum Ankara’da su kullanımında büyük bir dengesizliğin oluştuğunu ortaya koymaktadır.
Su bir insan hakkı olarak kabul edilmeli ve kamu hizmeti anlayışı ile temin edilmelidir. Su bedelini ödeme güçlüğü çeken kesimlere ise bedelsiz bir şekilde sağlanmalıdır. Bunun için su yönetiminde suya erişimde adalet ,dengeli su dağıtımı ve tam verimlilik anlayışı esas alınmalıdır. Bu tür eşitsizlikler su yönetiminde tüm kesimlere adil su temin edilmesini zorlaştırmaktadır. Su, talebi sürekli olan ,yaşamsal ve yerine başka bir kaynağın ikame edilemeyeceği çok özel bir doğal kaynaktır. Suyun bu özellikleri, daha yüksek bedeller ödeyenin büyük eşitsizlikler yaratacak şekilde daha çok su kullanma hakkına sahip olmasını önlemektedir. Su yönetimi bu nedenle sosyal, ekonomik ve ekolojik hedefleri arasında çok hassas bir dengeyi gözetmek zorundadır.Ayrıca içme kullanma suyu ile tarımsal sulama ve havuz doldurma gibi çok yüksek su tüketen faaliyetler en etkili şekilde denetlenmeli ve yasal ve yönetmeliksel olarak en katı şekilde sınırlandırılmalıdır. Birçok bölgemizde içme ve kullanma suyunun bu ve benzeri amaçlarla aşırı kullanılmasını imkansız kılacak kuraklık koşulları yaşayacağımız için fiyatlandırma hususu gündem dışı kalabilecektir.
5.Ankara’nın Su Güvenliği Üzerindeki Miktar ve Kalite Baskısı Artıyor
Ankara ili yağış rejimine ve toplam nüfusuna bağlı olarak kişi başına yağışın en düşük olduğu illerimizden biridir. Bu yağışlar son dönemde daha da düzensizleşmiştir. Ankara’daki Barajların su havzaları bu su yılının başından bu yana çok az yağış almış, bu da barajlardaki ortalama doluluk oranlarını düşürmüştür. Ankara Barajlarına yıllara göre giren su miktarları 150 milyon m3 ile 661 milyon m3 arasında değişmektedir. Bu değişkenlik Ankara’ya kaliteli su arz güvenliğini zorlamaktadır.
2024 yılında Ankara Barajlarına gelen su miktarı 404 milyon m3olmuştu. ASKİ Ankara’ya yılda yaklaşık 520 milyon m3su temin etmektedir.2023 yılı yağışlı geçtiği ve barajlar dolu olduğu için 2024 yılında sorun olmamıştır. Ancak 2025 yılı da meteorolojik olarak kurak geçince barajlardaki doluluk oranları azalmıştır. Bugün itibariyle barajlardaki kullanılabilir su: 224 000 000 m3 ,günlük kente verilen su ise 1,5 milyon m3 ‘tür. Ankara’da barajların ortalama aktif doluluk oranı %16 civarında olup barajlara hiç su gelmemesi durumunda 5 aylık su rezervi bulunmaktadır. Önümüzdeki dönemde sonbaharın meteorolojik olarak kurak geçmesi durumunda Ankara’nın miktar olarak değil ama su kalitesi ve yüksek enerji maliyeti olarak sorun yaşaması durumu ortaya çıkacaktır.
.png)
Şekil 3. Yıllara göre Ankara Barajlarına giren su miktarları (2).
6. Master Plana göre 2029’dan itibaren Ankara’ya ilave içme ve kullanma suyu gerekli
İklim değişikliği etkisi,artan nüfus,artan su talebi nedeniyle Ankara’nın miktar olarak su ihtiyacı artmaktadır. 2030 yılından itibaren Ankara’ya ilave su temini gerekecektir.
Ankara İli İçmesuyu Atıksu ve Yağmursuyu Yönetimi Master Planı 2054” de Ankara metropol kentin 2030, 2040 ve 2054 yılları su ihtiyacının mevcut kaynak kapasiteleri ile karşılanamadığı yer almaktadır. Bu plan çalışmasında Ankara için yerüstü su potansiyellerinin tüm ara yıllar için de ihtiyacı karşılayıp karşılamadığı incelenmiş ve 2029 yılından itibaren ilave kaynak ihtiyacı olduğu tespit edilmiştir.
Kesikköprü Barajı’ndan Ankara’ya 167 hm³/yıl su tahsisi bulunmaktadır ve bu miktar 1. merhale iletim hattı ile temin edilmektedir.Master Planda, “Metropol kent için halihazırda planlanmış olan Kesikköprü Barajı 2. merhale su temin sisteminin hamsu ihtiyacını giderebilecek kapasitede olduğu ve bu sistemin bir alternatif olarak değerlendirildiği yer almaktadır. Kesikköprü 2. merhale su temin sisteminin inşa edilmesi ile bu barajdan yılda 333 milyon m3 daha suyun alınması planlamıştır. Bu durumda tüm barajlardan alınabilecek toplam içme suyu miktarı yaklaşık yıllık 996 milyon mᵌ olmaktadır(1).
7.Ankara’da Su Güvenliği İçin Ne yapılmalı ?
Ankara’da 2030 yılında Master Planda ortaya çıkan su açığının öncelikle kentteki mevcut suyun en verimli şekilde kullanılmasını önceleyen “Su Talebi Yönetimi” ile ötelenmesi uygun olacaktır. Bunun yanısıra Gerede Su Temini Sistemi bugüne kadar Ankara’nın içme ve kullanma suyunun arz ve kalite güvenliği konusunda önemli bir işlev görmüştür.Ancak bu işlev kapasitesinin altında kalmıştır. Gerede Sisteminin işlevini daha iyi yerine getirebilmesi ve tüm sistemin verimliliğinin artması için suyun alındığı bölgeye Gerede Barajı’nın yapılması değerlendirilebilir
Ayrıca Ankara’da ortalama %45 olarak bilinen şebeke kayıp ve kaçaklarının hızla aşağıya çekilmesi büyük fayda sağlayacaktır.
Ankara İli İçmesuyu Atıksu ve Yağmursuyu Yönetimi Master Planı 2054” de Ankara metropol kent için 2018, 2019 ve 2020’de %40 civarı bir su kaybı hesaplanmıştır. Diğer ilçe merkezlerinde ise genel olarak bu kaybın çok daha yüksek olduğu görülmüştür. Master Planda Ankara metropol kent içerisinde yıllık yaklaşık 450 milyon m³ suyun dağıtım sistemine verildiği ve buna da yaklaşık 150 milyon TL elektrik bedeli ödendiği belirtilmektedir. Yine aynı planda mevcut kayıpların %30 seviyelerine indirilebilmesi ile elektrik ve kimyasal giderlerde meydana getirilecek ham kazancın yaklaşık 30 milyon TL/yıl olduğu hesaplanmıştır.
Suyunun büyük bölümü havzalararası transferle getirilen ve 5 sene içinde ilave su talebi olacak olan Ankara’da, su temininin ekonomisi, kalitesi ve miktarı çok daha önemli bir konu haline gelecektir. Bu kapsamda şebekelerde %40 olan kayıp oranının da hızla aşağılara çekilmesi çok büyük bir fayda sağlayacaktır. Ayrıca ABB’de ülkemizin su yönetiminde gerçekleşmekte olan yeni dönem hazırlıklarına yönelik uyum çalışmaları yapılması da önem taşımaktadır. Barajların su toplama havzaları çok sıkı denetim altına alınmalı ve korunmalıdır. Aşırı su tüketen tesis ve işletmelere sıkı denetim getirilmelidir. Ankara’da suyun daha etkin yönetimi ve verimli kullanımı için bizim 3K prensibi dediğimiz uygulama yeterli olacaktır. Bu kapsamda Su’yu Koruma, Kullanma ve Kapasite Geliştirme alanlarında verimlilik esaslı çalışmalara ihtiyaç vardır.
Kaynaklar
[1] Ankara İli İçmesuyu Atıksu ve Yağmursuyu Yönetimi Master Planı 2054. Nihai Stratejik Çevresel Değerlendirme Raporu .ASKİ Genel Müdürlüğü .Eylül 2024 Ankara
[2] www. aski.gov.tr
[3] Ankara İli İçmesuyu Atıksu ve Yağmursuyu Yönetimi Master Planı 2054. Stratejik Çevresel Değerlendirme Taslak Kapsam Belirleme Raporu .ASKİ Genel Müdürlüğü .Eylül 2022 Ankara
MAKALENİN PDF DOSYASI İÇİN LÜTFEN TIKLAYINIZ


Yorumlarınızı Bizimle Paylaşın
Sadece üyelerimiz yorum yapabilir, hemen ücretsiz üye olmak için Tıklayın