ÜLKEDE SU BARIŞI DÜNYADA SU BARIŞI 

Genel

COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMİ TABANLI KAVRAMSAL AYLIK YAĞIŞ-AKIŞ MODELİ

COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMİ TABANLI KAVRAMSAL AYLIK YAĞIŞ-AKIŞ MODELİ
Kader BENLİ1, Okan FISTIKOĞLU2
1Çev., Müh.,Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İnşaat Mühendisliği Bölümü, Hidrolik, Hidroloji ve Su Kaynakları Anabilim Dalı, 35160, Tınaztepe, İzmir, kaderbenli48@gmail.com
2Doç. Dr., Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İnşaat Mühendisliği Bölümü, Hidrolik, Hidroloji ve Su Kaynakları Anabilim Dalı, 35160, Tınaztepe, İzmir, okan.fistikoglu@deu.edu.tr
ÖZET

Aylık yağış-akış modelleri, su kaynakları ile ilgili planlama çalışmalarında sıklıkla kullanılmaktadır. Aylık yağış girdisini aylık akış çıktısına dönüştüren bu modeller, genellikle havza ortalama değerleriyle çalışan ortalanmış model yapısına sahiptirler. Ortalanmış modeller, havza karakteristiklerinin alansal değişkenliklerini dikkate almazlar. Ancak su kütlesi ve/veya alt havza esaslı planlama çalışmalarında, havzaların arazi kullanımı, toprak özellikleri ve jeolojik özellikleri gibi alansal değişim gösteren fiziksel unsurlarının alansal değişimleri ile birlikte ele alınmaları gerekmektedir. Bu amaçla literatürde birçok ortalanmış model geliştirilmiş ve bu modeller CBS araçları ile entegre edilerek planlama çalışmalarında kullanılır hâle getirilmiştir. Sunulan bu çalışmada, havzaların arazi kullanımları, toprak yapısı ve jeolojik özeliklerini esas alan 5 parametreli ortalanmış aylık yağış-akış modeli, raster katmanlar üzerinde çalışan ve bu sayede model parametrelerinin alansal değişkenliklerini dikkate alabilen şekle dönüştürülmüştür. Geliştirilmiş model, CBS ile hazırlanmış hücre esaslı raster veri yapılarını kullanan, matris bazlı bir bilgisayar programı olarak tasarlanmıştır. Kullanıcı tarafından istenilen alansal çözünürlükle çalışabilecek şekilde tasarlanan model, CBS analizleri sayesinde havzaların aylık akışlarını alansal dağılımlarıyla birlikte verebilmektedir. Geliştirilen model, Gediz Havzası’nın önemli bir kolu olan Gördes Çayı üzerinde kurulan Gördes Baraj akımlarının modellenmesinde kullanılmış ve havzanın aylık su bütçesi mekânsal dağılımlarıyla birlikte belirlenmiştir. İzmir kentinin önemli bir içme suyu kaynağı olan Gördes Baraj Havzası’nda uygulanan bu modelin, havzadaki yayılı kirlilik kaynaklarının su kaynakları üzerindeki baskılarının da tanılanmasında kullanılabileceği gösterilmiştir.
Anahtar Sözcükler: aylık yağış akış modeli, coğrafi bilgi sistemleri (CBS), Gördes Havzası, kavramsal hidrolojik model
ABSTRACT
A GEOGRAPHICAL INFORMATION SYSTEM-BASED CONCEPTUAL MONTHLY RAINFALL RUNOFF MODEL

Monthly rainfall-runoff models are frequently used in water resources planning and management. These models convert monthly rainfall values into monthly runoff series. In practice, lumped models representing average basin characteristics are commonly preferred for simplicity. However, the evaluation of the water resources require to consider the spatial and temporal variation of the basin parameters such as land use, land cover, soil structure and geology. Thus, many lumped models in the literature were integrated mainly with GIS environment to respond that requirements. This paper presents the integration of the 5-parameter lumped monthly rainfall-runoff model to the geographical information systems. The new model considers the spatial variability of the land use, soil structure and geological formations into account. In the model, inputs and variables in a raster data structure are evaluated by raster analysis to get cell based runoff estimations. Conceptual basin processes in the model are simulated by matrix-based computer program, so that the resultant runoff values are presented in a GIS raster dataset. The result of the test implemented for Gördes basin, which is important for drinking water source of Izmir city; the GIS based 5-parameter monthly rainfall-runoff model provided the valuable runoff estimates. The model would also be beneficially used for the identification of the distributed pollution sources.
Keywords: monthly rainfall-runoff model, geographical ınformation systems (GIS), Gördes Basin, conceptual hydrologic model
1.GİRİŞ

Sonsuz olmayan fakat yenilenebilir bir doğal kaynak olan su, tüm canlılar için yaşamsal bir öneme sahiptir. Savaş senaryolarına bile konu olan su kaynakları, bir ülkenin gelişmesinde çok büyük bir rol oynamaktadır. Özellikle son yıllarda iklim değişikliği nedeniyle yaşanan su kıtlığı ya da taşkınlar birçok ülkeyi olumsuz etkilemekte ve suyun kalitesinde de hızla bozulmalara neden olmaktadır. Bu problem, sosyal ve ekonomik açıdan zincirleme olarak birçok sorunu da beraberinde getirmektedir. Bu nedenle, su kaynakların sürdürülebilir kalkınma hedefleri doğrultusunda korunması ve kullanılması ve gelecek nesillere aktarılması gerekmektedir (Özkan vd., 2013). Bu ise ancak sürdürülebilir su kaynakları yönetimi anlayışı ile sağlanabilmektedir.

makalenin tümünü okumak için lütfen tıklayınız 

/uploads/editor/files/Yagis-AkisModeli.pdf

Yorumlarınızı Bizimle Paylaşın

Sadece üyelerimiz yorum yapabilir, hemen ücretsiz üye olmak için Tıklayın

(E-Posta adresiniz yayınlanmayacaktır)
Yorumu Gönder
Henüz Yorum Yapılmamış