"Dünyada herkese yetecek kadar kaynak var, ancak herkesin hırsını karşılamaya yetecek kadar değil."  Mahatma GANDİ

Su,Enerji,Çevre ve Gıda Güvencesi

"Temiz Suya Ulaşım"(access to safe water) Ne Demek ?

 

 

Dursun YILDIZ 

Su Politikaları Uzmanı

dursun.yildiz@gmail.com

30 Mart 2015

Birçok uluslararası yayında suya ulaşamayan insan sayısı artıyor şeklinde açıklamalar yer almaktadır.Bu sayının dünyada 2 milyar kişinin üzerinde olduğu belirtilmektedir. Ancak uluslararası alanda  hala sağlıklı suya ulaşımın  tanımı konusunda bir görüşbirliği yoktur!

Aslında temiz suya ulaşım (access to safe water) , genel olarak:  barındığı yerde veya buraya uygun bir mesafede  yeterli miktarda temiz içme suyuna ulaşabilen insanların genel nüfus içindeki oranı olarak kabul edilmektedir. Ancak bu tanımda da “uygun mesafe” yeterli miktarda” “nüfus içindeki  oran” gibi standartlaştırılması gereken kavramlar bulunmaktadır. Bunun yanısıra temiz suya ulaşımın teknik olarak  sürdürülebilir olup olmadığı ,suyun bulunmasının sürekli temiz olduğu anlamına gelmediği , su kalitesini kontrol edecek bir kurumsal yapının bulunup bulunmadığı vb. gibi kavramların da tanım içinde yer alması uygun olacaktır.

En çok kullanılan tanım Birleşmiş Milletler Kalkınma Programındaki tanım (UNDP), olup  temiz suya ulaşım konusunda dikkate alınması gereken  unsurları şöyle açıklar(2);

  • Çeşme suyu kullanan nüfusun toplam nüfusa oranı,
  • İçme suyunun sağlandığı tesisler: ev çeşmesi,halk çeşmesi sayısı ,pompajlı kuyular ,kirlilikten korunmuş kuyu,dereler ve
  • Bölgede yağmursuyu miktarı(3) 

Dünya Bankası ise yerleşim alanlarına göre suya ulaşma konusunda  bazı kavramlar geliştirmiştir. Bunlar;

  • Şehirde güvenilir su kaynağı tüketiciye  200 m den daha uzak olmamalıdır.
  • Kırsal kesimde ise hane halkının suya ulaşmak için günün önemli bir bölümünü harcamayacak mesafede olmalıdır(4).

Dünya Sağlık Örgütü tarafından kişi başına günde en düşük tüketim miktarı 20 lt olarak belirlenmiştir. Ancak  bir çeşmeden faydalanacak  uygun nüfusun  ne olması  gerektiği ve insanların  günün ne kadarını su temini için harcaması gerektiği konusunda  genel bir görüş birliği yoktur.

Ülkeler Kendi Kavramlarını Oluşturdu                                                

 Global Water Supply and Sanitation Assessment 2000 Report(5) da  WHO, UNICEF, ve  Water Supply and Sanitation Collaborative Council’ün  raporlarında  da temiz  suya ulaşımın tanımı konusunda net bir açıklama yer almamaktadır.

Bu nedenle bazı ülkeler UNDP ve Dünya Bankası  tarafından kullanılan bu  tanımları kendi toplumuna uygulamak üzere  düzenlemiştir(6). Bu ülkeler Suya Erişim Mesafesi,Suya Erişim  Zamanı  ve Su Kalitesi gibi üç faktörü  dikkate alarak suya ulaşımı  tanımlamaya çalışmıştır(7).

1996 yılında 45 ülke nin temiz suya ulaşımını  nasıl ele aldıkları  WHO ve UNICEF tarafından incelenmiştir. Bu inceleme sonunda temiz suya ulaşım konusunda  42 ülke’nin  mesafeye dayalı  yaklaşımı  38 ülke’nin  su kalitesine dayalı  yaklaşımı   2 ülke’nin de  zamana dayalı yaklaşımı  kullandığı görülmüştür.

Bu çalışma  37 ülkenin de suya ulaşım konusunda  bu üç faktörü de kullandığını  ortaya koymuştur.(Şekil 1) 

 

 Uluslararası  tanım yokken tespitler sağlıklı olmaz!

Bu durum temiz suya ulaşım konusunda uluslararası bir standarta dayalı net bir tanımın bulunmadığını ortaya koymaktadır. Ancak bunun olmayışı dünyada milyonlarca kişinin temiz içme suyuna ulaşamadığı gerçeğini ortadan kaldırmaz.Fakat bu standarda ulaşılması  sorunun daha gerçekçi bir şekilde takip edilmesini ve ülkeler arasında bu konuda anlamlı karşılaştırmalar yapılmasına olanak tanır.Bu konu zaman zaman  diğer bazı su uzmanları tarafından da dile getirilmektedir(9). Örneğin Su Yoksulluk İndeksi (Water Poverty Index) su kaynağı, suya ulaşım, suyun kullanımı, kurumsal yapı ve çevre gibi (5) bileşeni kapsamakta su sektörünün değerlendirilmesi  ve ülkeler arasında  kıyaslama yapılması için kullanılmaktadır. Bu beş bileşen arasında “temiz suya ulaşma” mevcut  durumu en fazla temsil eden ve su yoksulluk indeksinde anahtar rol oynayan  bir bileşendir.Ancak suya ulaşma konusunda standart bir tanımın olmayışı bu indeksin geçerliliğini ve güvenilirliğinin sorgulanmasına neden olmaktadır.

Tüm bu nedenlerle uluslararası geçerliliği olan tanımlar yapılmadan temiz suya ulaşımın tartışılmasından çok anlamlı sonuçlar elde edilemez. Bu nedenle önce uluslararası geçerliliği olan tanımlar için  çalışmalar  yapılmalıdır.  

Kaynaklar                                     

[2] Hirotsugu Aiga, Takusei Umenai “Standardisation of the definition of access to safe water” http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(03)13703-8/fulltext

[3] United Nations Development Programme. In: Human development report. New York: Oxford University Press, 2002: 268.

[4] World Bank. World Development Report 1997. In: . New York: Oxford University Press, 1997: 254.

 [5] WHO, UNICEF, Water Supply and Sanitation Collaborative Council. Global water supply and sanitation assessment 2000 report. In: . Geneva: WHO, 2000: 4-5.

[6] http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(03)13703-8/fulltext

[7] WHO. Water supply and sanitation sector monitoring report. In: . Geneva: World Health Organization, 1996: 13-14.                                                                                                                                           

 [8] WHO, UNICEF, Water Supply and Sanitation Collaborative Council. Global water supply and sanitation assessment 2000 report. In: . Geneva: WHO, 2000: 4-5.

[9] Hirotsugu Aiga, Takusei Umenai “Standardisation of the definition of access to safe water” http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(03)13703-8/fulltext

Yorumlarınızı Bizimle Paylaşın

Sadece üyelerimiz yorum yapabilir, hemen ücretsiz üye olmak için Tıklayın

(E-Posta adresiniz yayınlanmayacaktır)
Yorumu Gönder
Henüz Yorum Yapılmamış

Ziyaretçi İstatistikleri

Aktif ziyaretçi sayısı: 5 Bugünkü ziyaretçi sayısı: 136 Toplam tekil ziyaretçi sayısı: 23208