ÜLKEDE SU BARIŞI DÜNYADA SU BARIŞI 

Genel

Meriç'te Sınıraşan Taşkınlar

Giriş Meriç Nehri Havzası, Doğu Balkanlarda Türkiye, Bulgaristan ve Yunanistan sınırları içinde yer alır. Bölgedeki büyük nehir sistemlerinden biri olan Meriç Nehri bu ülkeler arasında sınır aşar ve aynı zamanda sınır oluşturur. Bu özelliği nedeniyle bu nehrin sularının geliştirilmesi ve yönetimi bu üç ülkenin bölgesel işbirliğini gerekli kılmaktadır. Bugüne kadar bu işbirliği istenilen ölçüde geliştirilememiştir. Bu durum, Meriç Nehri sularının su kalitesinin zamanla bozulmasına ve oluşan taşkınlardan dolayı bu üç ülkenin zarar görmelerine neden olmuştur. Meriç Havzası'nı paylaşan üç ülkeden Bulgaristan ve Yunanistan AB üyesi olup, Türkiye’nin AB ile üyelik müzakere süreci devam etmektedir. Bunun yanı sıra; AB Su Çerçeve Yönergesi ve Avrupa Taşkın Riski Yönetimi Yönergesi de Meriç Havzası'nda su kirliliği ve taşkınların zararlarının önlenmesine yönelik bölgesel işbirliğini kolaylaştırmaktadır. Ancak; uzun zamandır bu işbirliği konusunda küçük ilerlemelerin dışında uygulamaya yönelik ciddi ilerlemeler sağlanamamıştır. Bu durum Türkiye’nin taşkınlardan gördüğü zararın sürmesine neden olmaktadır. Su kirliliğinde ve taşkınlardaki artış Meriç Havzası'nda bu işbirliğinin bir an önce sağlanmasını zorunlu hale getirmiştir. Bu işbirliği AB Su Çerçeve Yönergesi'nin uygula  madaki etkinliği ve sonuçları açısından da önemli bir örnek oluşturacaktır.    AB'nin Sınıraşan Taşkınları    Meriç Havzası   Meriç Nehri Sınır Aşan ve Sınır Oluşturan Nehir Havzası'nda son yıllarda artan oranlarda ve sıklıkta meydana gelen taşkınlar nedeniyle ciddi sosyal ve ekonomik sorunlar yaşanmaktadır. Türkiye bu havzada mansap ülkesi konumundadır. Bu nedenle tarımsal ve yerleşim alanları sellerden en büyük zararı gören kıyıdaş durumundadır. Meriç Nehri Taşkınları Türkiye, Bulgaristan ve Yunanistan'ı etkilemektedir. Ancak nehirlerin Türkiye deki bölümleri çok kısa olduğu için Türkiye’nin  taşkın ikazı ve önlem almak için yeterli zamanı olmamaktadır. Bu nedenle de Türkiye taşkına karşı önlem için taşkın tahmini ve gerekli ikaz süresi konusunda Bulgaristan tarafından gelecek olan bilgilere doğrudan bağımlı kalmaktadır. Meriç Nehri Havzası'nın memba ülkesi konumunda olan Bulgaristan ile havzada sıklığı ve şiddeti artan taşkın etkilerinin azaltılması için bilgi  paylaşımını içeren işbirliği projeleri ve sınırdaki Suakacağı Barajı'nın inşa edilmesi için anlaşmaya varılmıştır. Meriç Nehri Havzası'nın alt havzasında arazi yapısı yapı oldukça düz olup bu havza  taşkın önleme yapılarının inşası için uygun değildir. Bu nedenle Yunanistan ve Türkiye taşkınları baraj işletmesi ve taşkın yönetimi ile önleme yerine taşkın zararlarının önlenebilmesi için bu bölgede nehir yatağı kenarlarına seddeler yapılmıştır. Bulgaristan'daki barajların taşkın dönemlerinde suyu aşağıya bırakmasından yeterli taşkın depolama hacimlerinin olmadığı anlaşılmaktadır. Bu barajların planlanması esnasında baraj rezervuarında taşkın öteleme hacmi bırakılmadıysa daha sonra yapılacak işletmelerle taşkının kontrollü olarak geçirilmesi zordur. Bunun en temel önlemi taşkın dönemlerine barajların su seviyesinin düşürülerek girilmesidir. Ancak; Bulgaristan’ın 1990'lı yılların başlarında pazar ekonomisine geçişi ile 1994 yılından sonra barajlardan işletmesi ve hidroelektrik enerji üretimi devlet elinden özel sektöre devredilmiştir. Özel sektör bu üretimi daha da arttırmak için rezervuarlardaki su seviyesini en yüksek seviyede tutma yöntemini hemen uygulamaya başlamıştır. Bu durum taşkın dönemlerinde rezervuara gelen suyun baraj üzerinden aşmasını önlemek için kapakların ani bir şekilde açılmasıyla baraj savaklarından aşağıya büyük miktarda suyun bırakılmasına neden olmaktadır. Bu barajlarda taşkın öteleme hacmi yoktur.Yani rezervuarları küçüktür. Örneğin Ortaköy (Ivaylovgrad) Barajı'nda 13 Mart 2006 taşkınında barajdan bırakılan debi barajın toplam rezervuar hacminin iki katı olmuştur. Bu da, bu barajın taşkın amaçlı olarak planlanmadığını ve bu nedenle taşkını öteleme fonksiyonu görmediğini ortaya koymaktadır. Bu hacmin baraj projesinin revizyonu ile tesis edilmesinin ise kamulaştırma alanından baraj yükseltme inşaatına kadar mali bir yükü olacaktır. 456   Fotoğraf - 1. Bulgaristan'ın Ortaköy (Ivaylovgrad) Barajı'nda 13 Mart 2006 tarihindeki taşkın anı[1] Yapılan bilimsel araştırmalar Bulgaristan’daki barajların uygun bir işletme ile taşkınların önlenmesinin mümkün olduğunu ortaya koymaktadır[2]. Aynı araştırmada baraj işletmesinin hatalı yapılmasının sonucunda yapay baraj taşkınları oluştuğu belirlenmiştir. 2006 yılı taşkınlarında Yunanistan ve Türkiye tarafındaki zararın mali tutarının ayrı ayrı yaklaşık 100'er milyon € olmak üzere toplam 200 milyon € olduğu bölgedeki taşkın zarar araştırmaları sonucunda hesaplanmıştır. Çalışmada ayrıca bu barajlarda aşağı kesimlerdeki taşkınların önlenmesi için feragat edilmesi gereken elektrik enerjisi üretim bedeli 88 bin € olarak hesaplanmıştır.   [1]          “Ivaylovgrad Dam”, National Institute of Meteorology and Hydrology (NIMH), Plovdiv – Bulgaria, 2006. [1]           Angelidis P., Kotsikas M., Kotsovinos N., “Management of Upstream Dams and Flood Protection of the Transboundary River Evros/Maritza”, 2010, Springer, pp. 2473. [1]          Age, sn: 2483 Yukarıda açıklanan nedenlerle bu barajların rezervuar hacimlerinin arttırılması ve/veya uygun bir işletme için Bulgaristan ile kapsamlı bir anlaşma yapılması gereklidir.
  • Meriç Taşkınları son 15 yıldır dramatik bir şekilde artmaktadır.
  • Edirne'deki taşkınların önlenmesinde etkili olacağı uzun süredir konuşulan Suakacağı Barajı’nın etkisi çok düşük düzeyde olup, ana konu Meriç ve Arda Nehirleri'nden gelen taşkınların önlenmesidir.
  • Meriç Nehri sınıraşan ve taşkın yaratan bir nehir özelliğindendir. Bu nedenle Meriç Nehri Taşkınları'nın çözümü için havza ülkeleri arasındaki anlaşmalar çerçevesinde birbirini tamamlayan önlemlerin yer alacağı bir önlemler paketine ihtiyaç vardır.
  • Meriç Nehri taşkınlarının kalıcı çözümü için öncelikle Meriç Nehir Yatağı'nın temizlenmesi ve ıslahı konusunda Bulgaristan, Yunanistan ve Türkiye arasında kolay uygulanabilir sürekliliği olan bir program için anlaşma yapılmalıdır. Nehir yatağı  temizlik çalışmaları bir sisteme bağlanarak periyodik hale getirilmelidir.
  • Meriç Arda ve Tunca Nehirleri'nin Edirne merkezi itibariyle drenaj havzalarının % 97’si Bulgaristan sınırları içerisindedir. Bu nedenle Bu nehirler üzerindeki barajlar Edirne deki toplam akımın 1000 m3/sn'yi geçmeyecek şekilde işletilmesi için bir işletme programı yapılmalıdır.
  • Bulgaristan'daki Meriç Nehri Barajları için yağış - akış ilişkisi ile birlikte hidrolojik koşulları ve enerji üretimi ekonomisini de dikkate alan bir taşkın öteleme programı belirlenmelidir.
  • Sorunun etkili ve kalıcı çözümü için; Meriç Nehri'nin ıslahı, Arda Nehri üzerindeki Bulgaristan Barajları'nın yeni bir programla işletilmesi ve/veya barajlara taşkın hacmi ilavesi için bir revizyona gidilmesi gerekecektir. Bunun mümkün olmaması durumunda en uygun yerde yeni bir taşkın öteleme barajı ya da yapay bir taşkın öteleme rezervuarı tesis edilerek taşkınların ötelenmesi gereklidir.
  • Meriç ve Tunca Nehirleri Türkiye topraklarına çok kirli olarak girmektedir. Su kalitesindeki bu düşüşün önlenmesi taşkın zararlarının önlenmesi kadar önem taşımaktadır.
  • Acil bir şekilde ele alınması gereken yukarıdaki tedbir ve önlemler, Bulgaristan ve Yunanistan ile kapsamlı görüşmelere bir an önce başlanılmasını ve ilerleme kaydedilmesini gerekli kılmaktadır.Avrupa Parlamentosu ve Avrupa Konseyi'nin sel risklerinin değerlendirilmesine ve yönetimine ilişkin 23 Ekim 2007 tarihli 2007/60/EC sayılı yönergesinin (Ek) Edirne Taşkınları ile ilgili olabilecek maddeleri taşkın zararlarının tazmini konusunda Bulgaristan’a açık bir sorumluluk yüklemektedir. Acil olarak teknik önlemlerin alınmaması durumunda zarar görenlerin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM)'nde haklarını araması söz konusu olabilecektir. Bunun yanı sıra; Türkiye, AB ile müzakereler süreci kapsamında, Meriç Nehri Havzası'ndaki uğradığı zararları belirterek taraf olduğu Avrupa Parlamentosu'nun çıkarttığı ve daha sonra Avrupa Birliği'nce de kabul edilen taşkın yönergesinin uygulanmasını talep edebilir.Bütün bu sorunlar Türkiye, Bulgaristan ve Yunanistan'ın bir araya gelerek Meriç Nehri Havzası Su Yönetimi konusunda uluslararası işbirliğini sağlamasını zorunlu kılmaktadır.
Yorumlarınızı Bizimle Paylaşın

Sadece üyelerimiz yorum yapabilir, hemen ücretsiz üye olmak için Tıklayın

(E-Posta adresiniz yayınlanmayacaktır)
Yorumu Gönder
Henüz Yorum Yapılmamış