Japonya Büyükelçisinin Derdi :Ortadoğu Suyu
Bu yazı dizisinde yer alan yazılar Sn Büyükelçi ( E ) Süha Umar 1995-1998 yılları arasında Büyükelçi olarak görev yaptığı Ürdün’deki anılarını topladığı ve bu sonbaharda yayınlamayı düşündüğü kitabın bir bölümüdür.
Ortadoğu’nun Su Sorunları (IV)
Japonya Büyükelçisinin Derdi :Ortadoğu Suyu
Nisan 1996 da, Amman’ın ileri gelenlerinden, bize daha ilk günden dostluk gösteren Müzeyyen ve eşi, Mazen Dejani’nin*(* Dip not: Dejani’ler Filistin asıllı, geniş bir sülaledir.) yemek davetinde karşılaştığım Ürdün’deki Japonya Büyükelçisi bir süre önce Bakanlığının talimatı ile Ankara’ya gittiğini anlattı. Ankara’daki büyükelçilerinin ve büyükelçilik yetkililerinin de katıldığı toplantılarda, Türkiye’nin su ve bölgesel güvenlik politikaları hakkında danışmalarda bulunduğunu, artık özellikle su konusunda Türkiye’nin bir temsilcisi olarak konuşabileceğini söyledi. Söyledi ama hemen arkasından, heyecanla ve uzun uzun, Ürdün’ün önünde üç seçenek bulunduğunu; birinin, Veliaht Prensin de desteklediği, İsrail’in yapacağı gibi Türkiye’den su satın almak; diğer ikisinin ise sırasıyla, Akdeniz ve Kızıldeniz’den Ölü Deniz’e pompalanacak deniz suyunun tatlı suya çevrilmesi olduğunu anlattı. Birinci şıkkın Ürdün’ün Türkiye’ye bağımlı olması sonucunu vereceğini bu nedenle seçenekler değerlendirilirken konunun sadece su açısından değil güvenlik ve siyasi açılardan da irdelenmesi gerektiğini de özenle vurguladı.
Belli ki Japonya’nın, deniz suyunun tatlı suya çevrilmesi seçeneğinden bir beklentisi vardı. Bu nedenle Türkiye’den su almanın olumsuz yönlerinin altını çizmeye çalışıyordu. Yemekte Ürdün Ulaştırma ve Turizm Bakanları da vardı. İkisi de yakın arkadaşlarımdı. Bir ara söze karışan Ulaştırma Bakanı Naser Lawzi, su konusunda Türkiye’ye bağımlı olmaktan sıkıntı duymayacaklarını belirtti.
Japonya Büyükelçisinin sözlerinden yararlanarak, Avrupa’nın Rusya’dan doğal gaz satın alması konusunda NATO’ya da yansıyan tartışmaları* (** Dip not: NATO’da görevli olduğum 1980’li yıllarda, NATO’nun Avrupalı üyelerinin, zamanın Sovyetler Birliği’nden doğal gaz almaları, geniş tartışmalara yol açmıştı.) ve sonucunu örnek göstererek bu tür bir ekonomik ve ticari işbirliğinin tek yanlı değil iki yanlı bağımlılık doğuracağını, bu nedenle tümüyle olumsuz değil, bir bakıma olumlu bir olgu olarak da görülmesi gerektiğini söyledim. Türkiye’nin artırabileceği suyu sadece, üstelik suyu son derece verimsiz kullanan Suriye’nin değil diğer bölge ülkelerinin de yararlanmasına sunmasının doğru olacağını, Manavgat projesinin buna güzel bir örnek oluşturduğunu anlattım.
Ama su konusunun, somut projeler ve ikili düzenlemelerle, Türkiye’de almamız gereken ciddi önlemlerle birlikte bir temel politikaya oturtulması da artık ivedilik kazanıyordu. Japonya Büyükelçisinin sözlerinden yararlanarak, konuyu bir kez daha Ankara’nın takdirine sundum.
Nitekim su, Ürdün’de de ana tartışma konularından bir olmaya devam etti.
22 Mayıs 1996 tarihinde, bu kez, 18 Mayıs tarihli Jordan Times’da “Jordan is Keen to See Regional Harmony Prevail-Ürdün Bölgesel Uyumun Hâkim Olmasını İstiyor” başlığı ile yayımlanan makalesinde bu konuyu işleyen gazeteci Dr. Musa Keilani’yi aradım.

Dr. Musa Keilani
Kralın 16 Mayıs 1996 tarihinde Türkiye’yi ziyareti vesilesiyle kaleme aldığı makalesindeki, hemen tümüne katıldığım değerlendirmeleri için teşekkür ettim. Yine de, su konusunda dile getirdiği görüşlerin, Türkiye ile Ürdün’ün aynı olan konuya bakış açılarını tam olarak yansıtmadığını, bunu da Kral Hüseyin’in ziyareti sırasında yapılan görüşmeleri, doğal olarak bilmemesi gerçeğinden kaynaklandığını düşündüğümü söyledim. Bu görüşmelerin ana fikirleri ile ilgili bilgileri uygun ölçüde kendisine aktardım. Bundan her gazeteci gibi çok mutlu olacağını biliyordum. Öyle ya çok az kişinin katıldığı bir üst düzey toplantıda olup biteni bilen yine az sayıda kişiler arasına girmiş oluyordu. Buna dayanabilecek gazeteci yoktur. Türkiye’nin su konusundaki tutumunu, bu alandaki uluslararası kuralları, ihtiyacımızdan fazla suyun Ortadoğu ülkelerine aktarılmasına ilişkin düşünce ve projelerimizi kısaca anlattım. Ürdün’ün, bizzat Kral Hüseyin’in ağzından bu konuda Türkiye ile aynı şekilde düşündüğünü; Kralın, Suriye’nin aksine, örneğin Manavgat sularından, gerekirse İsrail ile de işbirliği içinde yararlanmak düşüncesinde olduğu izlenimini aldığımızı söyledim.
Keilani kendisine bu bilgileri verdiğim için duyduğu memnuniyeti birkaç kez yineledikten sonra bir düzeltme yazısı yazmasını isteyip istemediğimi sordu. Böyle bir isteğimin bulunmadığını, bu bilgileri yayınlanmak için değil ‘Background’ olarak verdiğimi, ileride bu konuda yazacağı yazılarına yardımcı olabileceğini düşündüğümü söyledim. Böylece gizli bilgilere sadece kendisinin sahip olduğu duygusunu daha da pekiştirmiş oluyordum.
Keilani eski bir büyükelçi, Ürdün de ciddi tanınan, Saray ve diplomatik çevrelerle yakın ilişkisi bulunan bir gazeteciydi. Aramızda çok yakın bir arkadaşlık kuruldu ve her zaman bizden yana tavır koydu.
Sürecek ...
Yorumlarınızı Bizimle Paylaşın
Sadece üyelerimiz yorum yapabilir, hemen ücretsiz üye olmak için Tıklayın